Legalizacja i praca w Polsce

PESEL to numer, bez którego w Polsce nie da się prawie nic załatwić: ani zatrudnienia, ani wizyty u lekarza, ani konta w banku. Obywatele Ukrainy, którzy przyjechali w związku z wojną, otrzymują go ze statusem UKR — i ten sam numer potwierdza legalność pobytu.

Wniosek składa się osobiście w dowolnym urzędzie gminy. Druk dostępny jest na miejscu, a wypełnić go może również pracownik urzędu na podstawie podanych danych. Podpis musi być własnoręczny.

Legalność pobytu obywateli Ukrainy ze statusem UKR została przedłużona do 4 marca 2027 roku. To nie pierwsze przedłużenie i termin może zostać przedłużony ponownie — ale liczyć na to i nie robić nic jest ryzykowne.

Status traci się w dwóch przypadkach: gdy wniosek o PESEL UKR nie zostanie złożony w ciągu trzydziestu dni od wjazdu oraz gdy wyjedziesz z Polski na okres dłuższy niż trzydzieści dni.

CUKR to karta pobytu na trzy lata. Inaczej niż status UKR, okres na jej podstawie liczy się do pięciu lat wymaganych do karty rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Dlatego zaleca się, aby wszyscy spełniający warunki skorzystali z tej możliwości.

Zatrudnienie nie wpływa na decyzję o wydaniu karty. Do wprowadzenia danych i do odbioru karty potrzebny jest ważny paszport.

Ze statusem UKR zezwolenie na pracę nie jest potrzebne: pracować można na takich samych zasadach jak obywatel Polski. Wyjątkiem są stanowiska, które prawo zastrzega wyłącznie dla obywateli Polski.

Obywatele Ukrainy bez PESEL UKR, ale przebywający legalnie, mogą pracować na dotychczasowych zasadach w trzyletnim okresie przejściowym — pracodawca składa powiadomienie o powierzeniu pracy.

Złożenie powiadomienia jest obowiązkiem pracodawcy, nie twoim. Jeśli ktoś każe ci zrobić to samodzielnie albo za to zapłacić, coś jest nie tak.

Dla obywateli Armenii, Białorusi, Mołdawii i Ukrainy działa uproszczona ścieżka: pracodawca nie musi uzyskiwać zezwolenia na pracę, wystarczy zarejestrować oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy w powiatowym urzędzie pracy.

Zajmuje się tym pracodawca, nie ty. Rejestracja trwa siedem dni roboczych, a przy postępowaniu wyjaśniającym do trzydziestu dni. Ścieżka nie obejmuje prac sezonowych — na nie potrzebne jest osobne zezwolenie.

Przed powierzeniem pracy pracodawca ma obowiązek przekazać kopię podpisanej z tobą umowy przez portal praca.gov.pl, a o podjęciu pracy powiadomić urząd w ciągu siedmiu dni.

Przed rozpoczęciem pracy pracodawca ma obowiązek przedstawić ci umowę przetłumaczoną na język dla ciebie zrozumiały. To nie uprzejmość, tylko wymóg prawa.

Warunki w umowie muszą być zgodne z tymi z oświadczenia albo zezwolenia. Jeśli w umowie stawka jest niższa niż obiecana albo rodzaj umowy inny — nie podpisuj i zgłoś się do urzędu pracy.

Pracodawca ma też obowiązek poinformować cię o prawie przystąpienia do związków zawodowych.

Nie podpisuj pustych ani niewypełnionych druków, nawet jeśli obiecują uzupełnić je później. I nie oddawaj nikomu paszportu na przechowanie: pracodawca nie ma prawa trzymać twojego dokumentu.

Legalnie zatrudnionemu cudzoziemcowi przysługują te same prawa pracownicze co obywatelowi Polski — określa je Kodeks pracy z 26 czerwca 1974 roku. Dotyczy to płacy minimalnej, urlopu, nadgodzin i trybu rozwiązania umowy.

Ze statusem UKR opieka zdrowotna dostępna jest na zasadach analogicznych do obywateli Polski.

Pobieranie od ciebie opłat za zatrudnienie jest zabronione. Żaden pośrednik, agencja ani „opiekun” nie ma prawa brać pieniędzy od osoby szukającej pracy.

Powiatowy Urząd Pracy pomaga w szukaniu pracy i w szkoleniach, usługi są bezpłatne.

Pomoc w legalizacji pobytu udzielana jest w ramach projektu „Wspólnie do Niezależności” prowadzonego przez MSWiA; tam też odbywają się szkolenia.

W urzędzie gminy doradzą w sprawach dokumentów i zameldowania.